Iedereen kent wel vervelende collega’s. En ‘giftige werknemers’ leveren bedrijven zelfs financiële schade op, blijkt uit onderzoek.

Van de medewerker die bij de koffie-automaat nét iets te vunzige opmerkingen maakt, tot de baas die alle lof opstrijkt voor een idee dat niet van hem was. Vervelende collega’s zijn als pannenkoekgerechten: je hebt ze in alle mogelijke verschijningsvormen. Maar, zo ondervonden twee onderzoekers van Harvard Business University, tussen de allerergste werknemers zijn ook opvallende overeenkomsten. Bovendien zijn ze schadelijker voor jou en je bedrijf dan je denkt. Drie vragen.

1. ‘Giftige medewerkers’ – wat zijn dat?

Toxic workers noemt de wetenschappelijke literatuur hen. Vrij vertaald: ‘giftige werknemers’. Werknemers die zó erg zijn dat ze het hele bedrijf in hun gedrag meetrekken. Ze jennen, spelen anderen tegen elkaar uit of stelen van hun baas. Klanten blijven erdoor weg, collega’s hebben minder plezier in hun werk en het personeelsverloop is groter – om maar wat gevolgen te noemen.

De Amerikaanse onderzoekers Michael Housman en Dylan Minor spitten een dataset door met meer dan 58 duizend werknemers van in totaal elf verschillende bedrijven. De vraag die ze wilden beantwoorden: wat valt er nou te zeggen over zo’n ‘giftige werknemer’? Ze onderzochten de personen die zich zo misdroegen dat ze daardoor werden ontslagen. Detoxic workers hadden het volgende gemeen.

…iemand die zelfzuchtig is – Dit zal je niet verrassen, maar de personen die door de onderzoekers als ‘giftig’ bestempeld werden, waren allemaal bovengemiddeld zelfzuchtig.

Hoe stelden de auteurs dit vast? In de dataset met gegevens van meer dan 58 duizend mensen die zij voorhanden hadden, zaten vragen en antwoorden uit de sollicitatiegesprekken van al deze mensen. Tijdens het gesprek moesten zij kiezen tussen de vraag: ‘Ik vind het leuk om te vragen naar hoe het met anderen gaat’, of ‘Ik laat het verleden in het verleden.’ De mensen die het bedrijf uitgezet werden door hun gedrag kozen aanzienlijk vaker voor de tweede stelling.

…iemand die productief is – Nee, de vervelendste werknemers zijn (gek genoeg) niet lui. Ze zijn juist erg productief. Volgens de onderzoekers verklaart dit waarom ze überhaupt aangenomen worden of bij een bedrijf blijven werken, ondanks hun immorele gedrag. Als voorbeeld noemen ze een louche bankier; zijn gedrag kan ethisch twijfelachtig zijn, maar hij verdient wel miljoenen voor zijn bedrijf. Zijn overste knijpt daarom maar een oogje toe.

…iemand die overmoedig is – Ook een overeenkomst tussen de ergste werknemers: ze overschatten hun eigen capaciteiten.

En dit leidt tot wangedrag, stellen de twee onderzoekers vast. “Iemand die zo overmoedig is over zijn eigen kwaliteiten, gelooft dat de verwachte beloning voor wangedrag groter is dan mensen die níet overmoedig zijn.”

…iemand die de regels volgt – Tenminste, iemand die zégt dat hij of zij de regels volgt. Wat bleek? De werknemers die bij hun sollicitatiegesprek zeiden dat ze het volgen van de regels belangrijk vonden, werden later juist vaak ontslagen voor het verbreken van de regels. Waarom? Zo lang ze er een baan door kunnen krijgen, zijn ‘giftige werknemers’ volgens de onderzoekers in staat om wat voor gedrag of houding dan ook aan te nemen.

2. Wat voor schade richten ze aan?

Oké – je wilt ze liever niet in je omgeving hebben, maar wat voor schade richten die meest vervelende werknemers nou precies aan? Ze zorgen niet alleen voor collega’s die overspannen raken omdat ze gepest of seksueel geïntimideerd worden, blijkt uit het onderzoek: de gevolgen zijn ook keihard uit te drukken in geld.

Housman en Minor keken naar het gemiddelde bedrag dat bedrijven kwijt zijn aan de werknemers die het zo bont maakten dat hun baas ze wegstuurde. Denk aan een ontslagvergoeding of het starten van een nieuwe sollicitatieprocedure. Daar telden ze óók de kosten bij op van alle andere collega’s die door zijn of haar toedoen het bedrijf verlieten. Dit vergeleken ze vervolgens met het geld dat ondernemingen uitsparen door een topmedewerker in dienst te nemen: een medewerker die zo veel waarde aan het bedrijf bijdraagt, dat de onderneming zonder zijn of haar aanwezigheid meerdere vervangers moet zoeken.

Financiële impact van een ‘giftige medewerker’Het geldbedrag dat bedrijven besparen bij het vermijden van een ‘toxic worker’, of dat ze overhouden door het aannemen van een topmedewerker.

Het vermijden van een ‘toxic worker’: $12.489
Het aannemen van een topmedewerker: $5.303

Oftewel: je bespaart als bedrijf meer door het niet aannemen van een hemeltergende werknemer, dan door het aannemen van een erg goede werknemer. En dan is die 12 duizend dollar nog een lage schatting, zeggen de onderzoekers. De kosten van eventuele rechtszaken, boetes of verminderde werkmoraal zijn niet eens meegenomen.

3. Wat kan je eraan doen?

Bedrijven, zo suggereert het onderzoek, doen het op het moment helemaal verkeerd. Professor Minor, doet tegenover de Financial Times een aanbeveling:

“You are better off hiring someone who is a bit less productive and confident but cares more about their colleagues.”

Nog een aantal tips van de onderzoekers.

  • Laat potentiële werknemers tijdens de sollicitatie psychologische toetsen maken om te testen hoe zelfzuchtig ze zijn.
  • Bel de referenties van je kandidaat – hoe lagen ze bij hun vorige werk in de groep, wat voegden ze toe?
  • Ga hun verleden na: hebben ze ooit filantropisch werk gedaan, iets wat in hun voordeel spreekt?
  • Mocht je al zo’n ‘giftige werknemer’ in je team hebben, denk dan goed na over waar je ‘m neerzet. Zet hem of haar naast iemand wiens gedrag je wél vertrouwt. Zo voorkom je dat hij collega’s aansteekt met zijn slechte gedrag.
  • Stimuleer een vriendelijke werkomgeving door het aansporen van goed groepsgedrag.

Bron: NRC